Số ca bệnh lao tăng kỷ lục: Thách thức và chiến lược chấm dứt vào năm 2030

Việc phát hiện hơn 119.000 ca bệnh lao trong năm 2025 đánh dấu mức cao kỷ lục, đặt ra thách thức lớn cho hệ thống y tế trong nỗ lực kiểm soát và điều trị dứt điểm.

Theo báo cáo mới nhất từ Hội nghị tổng kết hoạt động Chương trình Chống lao Quốc gia, năm 2025, Việt Nam ghi nhận 119.033 ca bệnh lao mới và tái phát, tăng 4,7% so với năm 2024. Dù con số này gây lo ngại, nhưng điểm tích cực là tỷ lệ điều trị thành công đối với nhóm bệnh nhân mới và tái phát đã đạt gần 90%.

Điểm sáng từ công nghệ chẩn đoán và mạng lưới y tế cơ sở

Để đạt được kết quả phát hiện kỷ lục, ngành y tế đã triển khai một chiến lược tiếp cận đa tầng, kết hợp giữa bao phủ y tế cơ sở và ứng dụng công nghệ cao. Hiện nay, mạng lưới phòng chống lao đã hiện diện tại 100% các xã, phường trên toàn quốc, đảm bảo người dân dễ dàng tiếp cận dịch vụ chăm sóc.

Đặc biệt, việc chuyển đổi từ phương pháp chẩn đoán truyền thống sang các kỹ thuật hiện đại đã tạo ra bước ngoặt lớn. Trong năm qua, hơn 522.000 lượt xét nghiệm Xpert đã được thực hiện, giúp xác định gần 98.000 trường hợp nhiễm vi khuẩn lao. Bên cạnh đó, các công nghệ tiên tiến như giải trình tự gene, FilmArray, Truenat và BD MAX đang được triển khai rộng rãi để nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán.

Một nỗ lực đáng ghi nhận khác là sự phối hợp chặt chẽ trong điều trị đồng thời lao và HIV. Với hơn 81.900 người bệnh lao được tư vấn xét nghiệm HIV, y tế Việt Nam đã phát hiện 2.004 ca đồng nhiễm, trong đó 72,3% được điều trị song song cả lao và ARV, giúp cải thiện đáng kể tiên lượng sống cho bệnh nhân.

Gánh nặng lao kháng thuốc: “Điểm nghẽn” cần tháo gỡ

Mặc dù có những tiến bộ về công nghệ, Việt Nam vẫn đang đối mặt với áp lực cực lớn khi nằm trong nhóm quốc gia có gánh nặng bệnh lao cao trên thế giới. Cụ thể, chúng ta đứng thứ 12 trong 30 quốc gia có gánh nặng bệnh lao cao nhất và đặc biệt nghiêm trọng khi đứng thứ 10 về gánh nặng lao kháng thuốc toàn cầu.

TS.BSCC Đinh Văn Lượng, Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, cảnh báo rằng lao kháng thuốc là một thách thức nghiệt ngã vì phác đồ điều trị phức tạp và kéo dài. Năm 2025, tỷ lệ thu dung điều trị lao kháng thuốc chỉ đạt 73% và tỷ lệ thành công là 76%, mức này vẫn thấp hơn mục tiêu đề ra.

Đáng lo ngại hơn, số liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2024 ước tính Việt Nam có khoảng 184.000 ca lao mới và 12.000 ca tử vong. Điều này cho thấy có tới gần 40% bệnh nhân trong cộng đồng vẫn chưa được phát hiện, tạo ra những “ổ dịch ngầm” tiềm ẩn nguy cơ lây lan diện rộng.

Chiến lược 2026: Sàng lọc chủ động để hướng tới mục tiêu 2030

Để hiện thực hóa mục tiêu chấm dứt bệnh lao vào năm 2030, Bộ Y tế xác định chủ đề trọng tâm năm 2026 là: “Phát hiện lao gắn với khám sức khỏe định kỳ cho mỗi người dân”. Thay vì chờ bệnh nhân tự tìm đến cơ sở y tế khi có triệu chứng, ngành y tế sẽ chuyển sang thế chủ động.

Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương chỉ đạo lồng ghép sàng lọc lao vào các gói khám sức khỏe định kỳ miễn phí cho người dân. Điều này không chỉ giúp phát hiện sớm bệnh ở giai đoạn khởi phát mà còn giảm thiểu tối đa khả năng lây nhiễm trong cộng đồng.

Hiện nay, nền tảng hạ tầng cho chiến dịch này đã sẵn sàng với 45 xe X-quang kỹ thuật số lưu động, 250 máy X-quang và 500 máy GeneXpert phân bổ tại 34 tỉnh, thành phố. Việc đẩy mạnh chuyển đổi số và huy động cả hệ thống y tế công - tư sẽ là chìa khóa để quét sạch bệnh lao khỏi cộng đồng.

Lời khuyên chuyên gia: Bệnh lao không còn là căn bệnh “nan y” nếu được phát hiện sớm. Tuy nhiên, sự chủ quan và thiếu kiến thức về lao kháng thuốc đang khiến nhiều người bỏ lỡ thời điểm vàng điều trị. Hãy thực hiện khám sức khỏe định kỳ và báo ngay cho cơ sở y tế nếu có dấu hiệu ho kéo dài, sốt nhẹ về chiều hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân.

Bạn hoặc người thân đã bao giờ thực hiện tầm soát lao trong các kỳ khám sức khỏe định kỳ chưa? Hãy chia sẻ trải nghiệm hoặc đặt câu hỏi cho chuyên gia ở phần bình luận bên dưới!

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Vì sao số ca bệnh lao phát hiện mới năm 2025 lại tăng cao kỷ lục?Sự gia tăng này một phần do gánh nặng bệnh tật vẫn còn cao, nhưng phần lớn là kết quả của việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ chẩn đoán hiện đại (như GeneXpert) và mở rộng mạng lưới sàng lọc chủ động đến 100% xã phường.

Lao kháng thuốc nguy hiểm như thế nào và tình hình tại Việt Nam ra sao?Lao kháng thuốc khó điều trị hơn lao thông thường, đòi hỏi phác đồ phức tạp và thời gian dài hơn. Việt Nam hiện đứng thứ 10 thế giới về gánh nặng lao kháng thuốc, với tỷ lệ điều trị thành công nhóm này hiện đạt khoảng 76%.

Chiến lược phòng chống lao năm 2026 có điểm gì mới?Điểm mới cốt lõi là chuyển từ thế bị động sang chủ động thông qua việc lồng ghép sàng lọc lao vào các đợt khám sức khỏe định kỳ miễn phí cho người dân, nhằm phát hiện sớm và ngăn chặn lây nhiễm trong cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao số ca bệnh lao phát hiện mới năm 2025 lại tăng cao kỷ lục?

Sự gia tăng này một phần do gánh nặng bệnh tật vẫn còn cao, nhưng phần lớn là kết quả của việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ chẩn đoán hiện đại (như GeneXpert) và mở rộng mạng lưới sàng lọc chủ động đến 100% xã phường.

Lao kháng thuốc nguy hiểm như thế nào và tình hình tại Việt Nam ra sao?

Lao kháng thuốc khó điều trị hơn lao thông thường, đòi hỏi phác đồ phức tạp và thời gian dài hơn. Việt Nam hiện đứng thứ 10 thế giới về gánh nặng lao kháng thuốc, với tỷ lệ điều trị thành công nhóm này hiện đạt khoảng 76%.

Chiến lược phòng chống lao năm 2026 có điểm gì mới?

Điểm mới cốt lõi là chuyển từ thế bị động sang chủ động thông qua việc lồng ghép sàng lọc lao vào các đợt khám sức khỏe định kỳ miễn phí cho người dân, nhằm phát hiện sớm và ngăn chặn lây nhiễm trong cộng đồng.